KASIMALI CANTÖŞEV’İN “ÇOBANLAR” VE “KARAÇAÇ” ADLI PİYESLERİ ÜZERİNE - Akmaral Sheishenbekova (Culture and Civilization, 2024)
20. Yüzyılın 1920’li yıllarından itibaren şekillenmeye başlayan çağdaş Kırgız edebiyatında başarılı tiyatro eserleri de kaleme alınmıştır. Türkiye’de yapılan çalışmalara bakılınca Kırgız tiyatro türü ile ilgili detaylı çalışmaların olmaması dikkatimizi çekmiştir. Bu makalede çağdaş Kırgız tiyatroculuğunun oluşum ve gelişim sürecinden, Kırgız edebiyatının önemli temsilcilerinden biri Kasımalı Cantöşev’in hayatı ve sanatından ve söz konusu yazarın “Çobanlar” ve “Karaçaç” piyeslerinde kullanılan halk kültürü unsurlarından bilgiler verilmiştir. Çağdaş Kırgız tiyatroculuğunun kurucularundan biri Kasımalı Cantöşev, 1904 yılında Isık Göl bölgesinde dünyaya gelmiştir. Üniversitede okuduğu sırada piyes yazmaya ve tiyatroda yönetmenlik yapmaya başlar. Yazarın edebiyata piyes türüyle adım atması tesadüf değildir. Lvov’un “Kırgız Tiyatrosu” adlı kitabında 1920 yılında Çolpon köyünün mektebinde çalışan öğretmen tarafından, şiir türünde yazılmış “Bükülbay” adlı bir perdelik piyesin oynandığından bahsedilir. Piyesin sahnelenmesinde Kasımalı Cantöşev de görev alır. Kırgız tiyatro tarihinin ilk yıllarında yerli piyeslerin olmamasından dolayı çoğunlukla akraba dillerde yazılan piyesler, Kırgızcaya çevrilerek sahnelenmiştir. Kasımalı Cantöşev, Özbek, Uygur, Tatar ve Kalmuk dillerini ileri seviyede bilen nadir yazarlardan olduğu için çeviri işlerini yapmıştır. Piyeslerde Çarlık Rusya’sının son yılları, çifte sömürge altında ezilen Kırgızların hayatı, kadınların toplumdaki yeri, eşitsizlik, yoksulluk, zengin ve fakirler arasında geçen sınıf çatışmaları, Sovyetler Birliği’nin Türkistan topraklarında uyguladığı sömürge politikaları anlatılmıştır. “Çobanlar” piyesi ilk kez 1924 yılında, “Karaçaç” piyesi ise 1928 yılında yayımlanmıştır. “Koyçular” piyesi çağdaş Kırgız edebiyatında ilk metni korunan ve ilk sahnelenen piyes olmasına rağmen, Moldogazı Tokobayev’in “Kaygıluu Kakey” (Kaygılı Kakey) piyesi ilk piyes olarak kabul edilmiştir. Bunun sebebi ise piyes, sosyalist realizmin ilkelerine uygun olmamsıdır. Çalışmada, “Karaçaç” piyesinin 2014’te ve “Çobanlar” piyesinin 1964’de yayımlanan baskıları esas alınmış olup eserler tarafımızdan Türkiye Türkçesine aktarılmıştır.