بررسی زبان، تصویر و عاطفه در شعر رودکی سمرقندی - فاطمه مدرسی; کمال رسولیان (نقد تحلیل و زیبایی شناسی متون, 2025)
رودکی سمرقندی از پیشگامان شعر فارسی و سبک خراسانی به شمار می‌رود. شیوۀ سرایش شعر رودکی، مبتنی بر سادگی معنی و روانی لفظ است. تز و بنیاد اصلی شعر سبک خراسانی و به طور مشخص، رودکی، بر بیانِ مفهوم در ساده‌ترین صورت زبانی ممکن و خالی از هر گونه تعقید و پیچیدگی استوار است. هدف اصلی پژوهش، مطالعه و بررسی کمیت و کیفیت کاربست و به کار‌گیری سه عنصر زبان، تصویر و عاطفه در کلام این سراینده است. روش تحقیق، توصیفی – تحلیلی است که البته در بحث تصاویر شاعرانه، بسامد کمی اشعار نیز مورد آگاهی و توجه قرار گرفت. نتایج پژوهش نشان داد که یکی‌ از خصوصیات زبانی شعر‌ رودکی که‌ آن را به‌ زبان مردم نزدیک‌ می‌سازد، کوتاهی‌ جملات است‌. جمله‌ها، از منظر نحوی‌، کوتاه هستند و انتقال از دال به مدلول برای خواننده و مخاطب شعر، به سهولت انجام می‌پذیرد. به لحاظ کاربرد صور خیال و ایماژ، شگرد «تشبیه‌» با ١٨٨مرتبه‌ استفاده، بیشترین‌ مورد بهره‌گیری‌ (٥٢ درصد از حجم‌ نمودار) و به ‌تبع‌ بالاترین‌ نقش‌ را در آفرینش‌ تصویرهای‌ پدر شعر فارسی‌ دارد و از پس‌ِ آن شگردهای‌ «کنایه‌» با ٩٦ بار بهره‌گیری‌ (٢٦ درصد) و «استعارۀ‌ مصرّحه» با ٤٦ مرتبه‌ استفاده (١٣ درصد) در رتبه‌های بعدی قرار می‌گیرند. همچنین مشخص گردید که بُن‌مایة عاطفه نیز در سروده‌های استاد سمرقندی، به دو شیوة فردی(احوال عاشق و معشوق) و اجتماعی(توصیف و مدح) نمود پیدا کرده است.