بررسی بازده اقتصادی توزیع آب بر مبنای قیمت تمام شده آب در بخش کشاورزی با استفاده از اصلاح الگوی کشت (مطالعه موردی: شبکه آبیاری دشت قزوین) - حامد مازندرانی زاده; سیده مرضیه حسینی (علوم و مهندسی آبیاری, 2025)
یکی از راهکارهای مدیریت منابع آب در اقتصاد کشاورزی، قیمتگذاری صحیح آب است. تغییر قیمت آب بر معیشت کشاورزان اثرگذار است؛ لذاتغییر قیمت آب باید به گونهای باشد که تأمین معیشت کشاورزان در آن لحاظ شده باشد. در این پژوهش به بررسی اثر عرضه آب با قیمت واقعی بر درآمد کشاورزان در شبکه آبیاری دشت قزوین در سال 1398 پرداخته شد. بدین منظور از اطلاعات موجود شامل هزینههای احداث شبکه، هزینههای بهرهبرداری و نگهداری استفاده شد و قیمت تمام شده هر متر مکعب آب با استفاده از روشهای اقتصاد مهندسی 8595 ریال در شبکه آبیاری دشت قزوین برآورد گردید و در ادامه، ارائه دو مدل بهینهسازی الگوی کشت و بهینهسازی همزمان الگوی کشت و توزیع آب با بهرهگیری از الگوریتم ژنتیک در دستور کار قرار گرفت. نتایج نشان داد قیمت فعلی آب بسیار پایینتر از بهای تمام شده آن بوده و در صورت عرضه آب به قیمت تمام شده، الگوی فعلی کشت و توزیع آب مناسب نیست و با بهینهسازی الگوی کشت متوسط شاخص بهرهوری مالی از آب و درآمد شبکه بهترتیب حدود 40 و 70/14 درصد و با بهینهسازی همزمان الگوی کشت و توزیع آب متوسط شاخص بهرهوری مالی از آب و درآمد شبکه بهترتیب حدود 6/389 و 7/162درصد نسبت به وضعیت فعلی که قیمت هر متر مکعب آب 940 ریال است افزایش مییابد. نتایج این مطالعه نشان می‌دهد بر خلاف تصور رایج، افزایش قیمت آب نه تنها می تواند منجر به حفظ ذخایر آب زیر زمینی شود بلکه حتی می‌تواند منجر به بهبود معیشت کشاورزان نیز شود.