Güncel Bilgi ve Koşullar Çerçevesinde Köpek ile İlgili Hadislerdeki Fıkhî Meselelerin Yeniden Değerlendirilmesi - Hüseyin Baysa (İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi, 2025)
Hadis kaynaklarında, içinde köpek olan evlere meleklerin girmediğini bildiren, köpek salyasının değdiği kapların yıkanmasını ve köpeklerin itlafını emreden rivayetlerin yanı sıra köpeğin belirli alanlarda kullanılmasına izin veren rivayetler de bulunmaktadır. Fakihler, bu hadisleri farklı açılardan değerlendirerek kendi dönemlerinin meselelerini hükme bağlamışlardır. Son yıllarda köpeklerin bilişsel ve fiziksel yeteneklerine ilişkin yeni bulgulara ulaşılmış; bu doğrultuda köpekler, narkotik suçlarla mücadele, sivil savunma faaliyetleri ve dezavantajlı bireylere rehberlik gibi çeşitli alanlarda etkin bir şekilde istihdam edilmektedir. Öte yandan, dünya genelinde köpeklerin ev ortamında hobi amaçlı beslenmesi, giderek yaygınlaşan bir eğilim haline gelmiştir. Bununla birlikte, köpek kaynaklı zoonoz hastalıklara dair yeni veriler elde edilmiştir. Özellikle belirli bölgelerde, köpek popülasyonunun artışıyla birlikte çeşitli güvenlik ve çevresel sorunlar yaşanmaya başlamıştır. Bütün bu gelişmeler, söz konusu hadislerin ve fıkıh kaynaklarındaki ilgili ictihâdların günümüz koşulları çerçevesinde yeniden ele alınmasını gerekli kılmıştır. Bu saik ile yapılan çalışmada, köpeklerle ilgili güncel meselelerin fıkhî hükmüne katkı sunulması hedeflenmiştir. Araştırma sırasında, köpek salyasına dair hadislerde yer alan temizlik uyarılarının, köpeklerin oral florasında tespit edilen bakteriyel yapılar nedeniyle salyayla temastan kaçınılmasını öneren bilimsel verilerle örtüştüğü belirlenmiştir. Ayrıca, köpeklerle aynı yaşam alanını paylaşmanın beraberinde getirdiği sağlık, hijyen, çevre ve hayvan refahı temelli çeşitli problemlerin, Hz. Peygamber’in evde köpek bulundurulmasına yönelik olumsuz yaklaşımının arka planını daha iyi kavramaya imkân sağladığı görülmüştür. İtlaf şartlarının gerçekleşmesini önlemek için önleyici tedbirlerin alınması esas olmakla birlikte, koşulların zorlayıcı hâle gelmesi durumunda itlafın bir çözüm olarak uygulanabileceğini savunan görüşün isabetli olduğu anlaşılmıştır. Günümüzde köpeklerin sivil savunma, asayiş ve dezavantajlı bireylerin yaşamlarını kolaylaştırma gibi görevlerde kullanılmasının, hadislerde izin verilen çerçeve kapsamda değerlendirilebileceği sonucuna varılmıştır.